Op deze tuinblog schrijven mensen die betrokken zijn bij de Historische Groentenhof hun belevenissen. Elke 14 dagen komt er een nieuwe aflevering bij. Ik wens u veel leesplezier.

Jac Nijskens

Met het feest van de vergeten groente op de laatste zondag in september is er elk jaar weer de opmaat naar de afsluiting van het seizoen in de tuin.

Op deze dag worden alle registers opengetrokken om alle mogelijke combinaties van wat de tuin heeft voortgebracht ten tonele te voeren. De schare liefhebbers, - koks en eters -, die zich heeft ingeschreven, kan zich op deze dag van zijn beste kant laten zien om gerechten klaar te maken en de eters om deze zich te laten smaken. En te genieten van de tuin en eten en drinken.

Als het feest achter de rug is, wordt de tuin langzamerhand onttakeld: de pompoenen worden geoogst, de bonen in hun droge schil worden op een luchtige plek neergezet om helemaal droog te worden. Daarna worden ze van hun pel ontdaan en in al hun kleurschakeringen verzameld.

De kolen, o.a. paarse boerenkool en de Toscaanse palmkool, blijven meestal nog een tijdje staan en kondigen dan in het herfstige licht de winter aan; de tijd om plannen te maken voor het komende seizoen.......

Alweer zo’n warme woensdag! Het schijnt dat de warmste dagen van de week telkens op de woensdag vallen.
Rond  9.00 uur komen we altijd in de kantine bijeen met de ploeg “aanleg en onderhoud”. De laatste weken met een wat wisselende samenstelling vanwege de afwezigheid van enkele vakantiegangers.
Na de koffie worden de schoffels gepakt en gaan we aan de slag. Het is lang niet meer zo druk als in de maanden maart, april en mei. Toen werd de tuin volgens een nieuw ontwerp aangelegd en er moest veel gezaaid en geplant worden. Nieuw is o.a. de berm vol bermgroenten. Nu hebben we de groentetuin goed op orde en de hoeveelheid onkruid valt erg mee.

Met vier/vijf man krijgen we de moestuin in een morgen geschoffeld. Vaak is er dan nog werk in de productietuin en de nieuwe boomgaard. Die vragen natuurlijk ook om onderhoud. Ook de dames assisteren in de kruidentuin is een bezigheid die we af en toe op het programma hebben staan.
De volgende week worden de laatste naambordjes geplaatst en het is leuk om te weten, dat alle foto’s op genoemde bordjes vorig seizoen of dit jaar op de Historische Groentehof gemaakt zijn.

Moe, maar voldaan zit onze werkdag er rond 15.00 uur weer op.

“Nu is het op zijn mooist”, zegt Jan. En dat is zo. Ik kijk en huiver van de kracht die van de Historische Groentehof uitgaat. Culinair erfgoed, in de vorm van honderden groenterassen, pronkt in al zijn eeuwenoude glorie. In één oogopslag zie ik
wat woeste Hunnen en Batavieren 5000 jaar geleden verorberden (Huttentut, Brave hendrik, molsla…),
wat de nijvere monnik at toen hij een van de allereerste Nederlandse zinnen schreef omstreeks 1100,
wat Floris de Vijfde at bij de opening van de ridderzaal van het Haagse slot in 1290,
wat Erasmus in 1498 at bij het schrijven van zijn boek Adagia of de Lof der Zotheid uit 1509,
wat Jacob Cats in 1595 inspireerde tot verzen over de goedheid van het platteland door te schijven in Hollandts kleynheit:
“het Veldt heeft Wonder in, de stomme Boomen spreken
Niet een soo kleynen Dier, niet een soo teeren Kruydt
Of ’t roept, oock sonder stem, den Grooten Schepper uyt”,
wat Rembrandt in 1648 at, wat de doorluchtige hoogheydt Prince van Orangien in 1690 opgedist kreeg,

wat de opstellers van de Nederlandse Grondwet in 1798 aten,
wat gegeten werd bij de feestelijke opening van de eerste Nederlandse spoorlijn in 1839
en ik kan bij wijze van spreken nog de nasmaak proeven van de Buggenummer Muuskes aardappels uit 1872 die Vincent van Gogh oppeuzelde.
Al deze fiere helden van vroeger, de groenten die onze voorouders door het leven hielpen, ze staan hier verzameld bijeen. Het geheel is meer dan de som van de delen. Dat is De Historische Groentenhof.

Deze "Sluyt lattouwe" opgetekend in 1631 is een vroege sla soort van het type "bindsla, stoofsla of sluytsla", zoals ze volop in De Historische Groentehof staan. Uit latere tijd stamt ook het recept "Gestoofde lattouwe (sla) met frikandelle". Het zou kunnen dat Rembrandt deze sla kostelijk verorberd heeft.

De vakantie is weer aangebroken voor dit jaar, als we dan weldra onder het Franse zonnetje ver toeven begrijpen we eens te meer hoe bevoorrecht we zijn om hier te mogen zijn. We logeren in een tent, dat de komende 14 dagen ons thuis zal zijn.  Overal kostmossen om ons heen, we beseffen dat de lucht hier nog schoon en haast onbedorven is. Ineens tijd zat, een echte luxe. Thuis menen we van alles te moeten en rennen we van het een naar het ander. Zonder oog voor detail en te genieten van de kleine dingen die het leven bied.

We bezoeken vele leuke kleine dorpjes en marktjes en zijn ontroerd door het landschap waar de tijd stil lijkt te hebben gestaan. Op de marktjes word levend klein vee verkocht, liggen de groenten keurig in houten kistjes, gesorteerd op de klant te wachten. Getraind en met de kennis van vergeten groenten opgedaan als gids in De Historische Groentehof, speuren mijn ogen onbewust opzoek naar herkenbare groenten, die mogelijk thuishoren in het rijtje vergeten groenten. Waar de Historische Groentehof in Nederland een vooraanstaande positie inneemt en de kar trekt om deze groente weer onder de aandacht te brengen. Waar het groente erfgoed zichtbaar wordt en uw smaakpupillen van tijd tot tijd laat verrukken als u besluit tot deelname aan de rondleiding. Laat ik de smaakvolle Rattes aardappels nu tegen komen op de markt.

Zij het in een kleine sortering. Ook de gele courget ligt hier nog. Zelfs een rode Ratte die ze Cherise-ratte noemen. Deze nemen we mee, en maakt ons avond eten tot een ware delicatesse. Ze koken fijn vast en zijn zacht van smaak en het is ook lekker om deze jonge oogst te bakken. Een ding is duidelijk ze zijn er nog die verborgen schatten, oude rassen vergeten groenten lijken hier nog niet helemaal in de vergetelheid geraakt. Zo zie je maar weer dat het per land verschilt, in ons landje zijn er meer groenten vergeten. Hier ligt nog een grote taak weggelegd voor Jac Nijskens, de oprichter van de Historische Groentehof. Maar kan hij het tij keren? Als een volleert musketier en met zijn kennis steekt hij zijn nek uit en krijgt navolging van allen die een graantje mee proberen te pikken en meeliften op zijn bekendheid, maar dat geeft niet. Onder andere de pastinaak heeft zijn zo zijn weg terug gevonden, zelfs in het schap van de supermarkt.

Wat mij vooral opviel waren de vele groentetuintjes in Frankrijk bij de mensen in de achtertuin, soms maar een vierkant metertje tegen een steile helling gelegen. Genoeg voor tomaten, pompoenen en wat stokbonen gebonden en als een wigwam tent reikend naar de horizon. Dat zijn de vergeten rassen die ik heb mogen herkennen, maar ik kon natuurlijk niet iedere tuin betreden zonder toestemming. Wat verder opviel waren de vele eetbare bloemen die toch ook in deze al niet te grote tuintjes stonden. Met hun kleuren pracht lokten ze vele insecten en bijen die er hun nectar haalden. Maar leerden mij anders kijken en vooral te genieten van zo ogenschijnlijk onopvallende schoonheid van onze natuur. Jammer dat onze vakantie om vloog. Toch liet moeder natuur ons niet vertrekken voorons getrakteerd te hebben op een stevig onweer met valwinden, genoeg bliksemfitsen om alle kruiden in het wild en vergeten groente in de tuintjes her en der vast te leggen. Kruipen sluipen we met ons autotje de berg op. Ruitenwisser op stand twee, samen kijkend stapvoets van bocht naar bocht navigerend, vliegensvlug heen en weer razende takken van bomen wuivend voor ons uit. Afgelegen huizen, en dan plotseling de contouren zichtbaar van de stad Belves. Als een compacte vesting leek het net als of de middeleeuwse torens van kerken en wallen ons een veilige thuis haven wilde bieden. Rijdend in de natte door bakken water overspoelde straten nog een keer bergaf en op, bereiken we de camping. Waar ons groene nep grasmat in de voortent zeik nat is geworden en bomen her en der als luciferhoutjes zijn afgebroken.  De klok slaat 21.30 uur. Om drie uur in de nacht komt er nog een laatste kleine storing over ons heen.
Toch kunnen we in de ochtend bijna droog in pakken en de Dordogne verlaten en huis waard keren. Moeder natuur laat ons nu verder met rust.

Ik kreeg bericht dat ik geacht word een bijdrage te leveren aan een traditie waarvan ik het bestaan niet kende, namelijk de tuinblog van de vrijwilligers van de Historische Groentehof.
Ik zal dan maar een poging wagen.
Ik ben Gerard van Mierlo en ben sinds kort aspirant-gids.
Samen met mijn vrouw Clasien ben ik afgekomen op een aankondiging in Limburgs Land van L1 van een open dag voor potentiële vrijwilligers in maart van dit jaar.
Wij waren al langer op de hoogte van het bestaan van de Historische Groentenhof en van plan om er eens een kijkje te gaan nemen. Een mooie aanleiding dus om dat ook eens te gaan doen.
Ik ben ruim twee jaar geleden gestopt met werken en langzamerhand toe aan bezigheden buitenshuis.
Wij zijn allebei enthousiaste (moes)tuiniers en het idee om oude groenten en rassen in ere te houden en/of te herstellen spreekt ons erg aan.
De aanwezige vrijwilligers en een bevlogen Jac Nijskens stimuleerden ons om ons als vrijwilligers aan  te melden.

Clasien om het terras in de weekends nieuw leven in te blazen en ik in eerste instantie als gids.
In april en juni heb ik een gidsenbijeenkomst bijgewoond. Dit jaar zal ik vooral gebruiken om de nodige kennis te verwerven en vertrouwd te raken met de groentenhof. Mijn geheugen zal eerst nog wel behoorlijk kraken als ik hoor dat er zoveel verschillende soorten groenten staan waar iets over te vertellen valt. Dat wordt dus studeren!
30 Juni heb ik voor het eerst de groentebedden gezien. Een heel verschil met maart, toen er alleen nog grond te zien was. De tuinploeg heeft een knap stuk werk geleverd. Ik zal inderdaad nog heel wat moeten lezen en oefenen voordat ik met een boeiend verhaal een groep mensen daar door heen kan gidsen. Ik heb er zin in, vooral omdat het mezelf ook heel erg boeit.
Eerst maar eens een aantal keren meelopen met de andere gidsen.
Al ziende denk ik dat de informatie beter blijft hangen dan door droog in een klapper te lezen

We zullen zien of het lukt.

De gidsen hebben zich verzameld in de serre. Vanaf 15 juli tot eind september worden er door hen weer rondleidingen verzorgd in de Historische Groentenhof.
Jac leidt ons door de tuin om toelichting te geven op wat er is veranderd en verbeterd.
De groenten staan nu in perken, keurig in het gelid, er zijn nieuwe bordjes, nieuwe verhalen, want nieuwe vergeten groenten. Hij wijst even op de soort “”Crosne””, een plantje met kleine knolletjes als wokkels die je kunt klaarmaken als gebakken aardappeltjes. Wat een werk is hier verzet. Chapeau!
De vergeten fruit-boomgaard, die verleden jaar is aangeplant staat er prachtig bij.

Tussen de hagen door zie ik een vlijtige Lies, het is Truus die in stilte de overvloedige oogst van bessen en frambozen aan het binnenhalen is waar straks desserts en andere gerechten van gemaakt kunnen worden. Week in week uit  zijn hier vrijwilligers aan het werk geweest om de tuin te maken tot wat hij nu is: klaar om getoond te worden aan het publiek. Voorbereidingen worden getroffen om het terras  tot een fijne ontvangstplek te maken met koffie en vlaai en misschien wel een lekkere kop soep. Als er tenminste genoeg handen zijn die het werk kunnen doen.

een kink in de kabel, dat kan regen zijn, maar in de Historische Groentenhof is het gebrek hieraan eerder een kink. Maar ........
gelukkig is er altijd nog de beregeningsinstallatie, waardoor er op het juiste moment regen gemaakt kan worden. En daar moet tijdens deze prachtige warme dagen toch echt gebruik van worden gemaakt om alles wat met zorg gepoot is ook tot volle wasdom te laten komen: zoals de bakken met prachtige slasoorten, wel 20 variëteiten, zich onderscheidend in bladvorm: geveerd, kroezig, lang en smal, en in kleur: van heldergroen tot roodbruin en allerhande combinaties daarvan, en in groeivorm: van stengelsla (zoals oersla) tot prachtige kroppen. .

Lopend door de tuin zie je nog veel meer fraaie kleuren: het bed met snijbiet is daarvan een mooi voorbeeld, variërend in kleur van stengels en bladnerf van helderrood, oranje, wit, en paars met een mooi groen blad. De bloeiende bonen met hun paarse bloemen trekken ook de aandacht. Even kijken of er ook weer pronkbonen staan met hun helderrode of rood-witte bloemen.
Niet te vergeten: het perk met de eetbare bloemen, die straks op het bord het oog en de tong zullen strelen............
Al dit moois heeft zon, maar zeker ook regen nodig. Gelukkig zijn er ook regenmakers in de Historische Groentenhof

Voorjaar 2009.

De ijsheiligen, Mamertus, Pancratius, Servatius en Bonifatius, die hun naamdag vieren op 11, 12, 13 en 14 mei zijn weer voorbij en dus kunnen ook de pot- en perkplanten zonder gevaar voor bevriezen naar buiten.

De explosie van groen, veroorzaakt door wat regen en een aantal mooie warme dagen, heeft al het voorzichtige groen van een maand geleden tot volle ontplooiing gebracht.

Het zich ontrollende beukenblad met een zilverig randje is ook helemaal groen geworden. De pioenrozen met hun volle knoppen ontvouwen zich tot een overvloed van kleur van donkerrood, roze en wit.

In de Historische Groentehof is geen sprake meer van voorzichtig groen worden: het is dringen in de kas van alle opgekweekte planten in zaaibakjes, perspotjes en zo. Labels met cijfercombinaties moeten overzicht mogelijk maken en de administratie van alle gezaaide soorten in goede banen leiden. Zo is ook te herleiden wat er goed opkomt en zijn de diverse variëteiten van een soort te onderscheiden.

Buiten ontwikkelt zich in de diverse perken en bedden al het nodige: zuring in diverse variaties heb ik gezien zoals de bloedzuring met zijn rode randjes.
Zo komt er weer vorm aan de tuin: een belofte wat er deze zomer in de tuin te zien, te bewonderen en te proeven zal zijn.

Terwijl ik dit stukje voor de tuinblog schrijf – ouderwets met de vulpen – regent het nog steeds. Al zo’n 18 uur aan één stuk. Een heel verschil met afgelopen woensdag. Toen ben ik vroeg  in mijn eigen moestuin begonnen met omspitten van een compartiment. Het was klaar voordat het echt warm werd. ’s Middags heb ik perspotjes gemaakt – één voor één – en ze daarna met zaadjes in mijn koude kasje geplaatst.
Als je zo in je eentje en op klein schaal bezig bent in de moestuin met vergeten en niet vergeten groenten, krijg je des te meer respect voor de mensen zie in de Historische Groentenhof zorgen voor het spitten, zaaien en wieden. In de wandeling de Tuinploeg genoemd. Zij zorgen er uiteindelijk voor dat we ’s zomers tijdens de rondleidingen leuke dingen kunnen laten zien en proeven. Of dat we tijdens de lezingen veelkleurige dia’s kunnen vertonen aan geïnteresseerden in het land. Het land dat steeds groter wordt; niet meer alleen een straal van ca 100 kilometer rondom Beesel. Afgelopen donderdag 9 april hebben Jolanda en ik in Almere een lezing gehouden voor leden van Groei en Bloei Almere. Binnenkort gaan Maria, Nettie en Josefien naar Den Haag en Alkmaar.
De lezing in Almere was geslaagd. Een geïnteresseerde groep van zo’n 25 mensen maakte dat het de moeite waard was om in de late middag spits naar Almere te reizen.

Om precies te zijn naar het Stadslandgoed de Kempenaar bij Almere Hout. Verrassend was ook dat we in het bijbehorende restaurant een aardappelsalade met witte en truffelaardappels te eten kregen.

Ik heb nu deelgenomen aan twee lezingen en dat is me erg goed bevallen. Net zoals de vele rondleidingen van afgelopen zomer. Men stelt veel vragen, wil ook zaadgoed en boeken van ons kopen. Ook het aanbieden van een toastje met pompoen marmelade in de pauze van een lezing doet het goed. We kunnen daarna ter plekke vele potjes met pompoen marmelade verkopen; een gat in de markt.
Kortom het blijft leuk om zowel binnen als buiten het gedachtegoed van Vergeten Groenten uit te dragen.

Groen!

Eindelijk, het is voorjaar! De temperatuur in mijn stadse appartement is opgelopen tot boven de twintig graden en de terrassen zitten vol, hoewel ik niet kan begrijpen dat zoveel mensen aan een drukke weg met voortdurend langsrazende auto’s nog kunnen genieten...
Nee, dan de historische groentehof; nu nog een maagdelijke vlakte met hier en daar wat beplanting, maar over een paar maanden een hof van Eden. Voor de tuinploeg breken drukke tijden aan. De meeste bezoekers zullen zich niet realiseren hoeveel voorbereiding het vergt om elk jaar weer een paar honderd vergeten groenterassen te presenteren.

Voor mij wordt dit jaar het derde seizoen in Rijkel.
Na (of eigenlijk tijdens al) een diner met vergeten groenten vergezeld door vergeten wijnen, was ik verkocht. Hier wilde ik bij zijn!
Inmiddels hoop ik door de kookworkshops en de rondleidingen zoveel mogelijk bezoekers bewust te maken van de rijkdom aan smaken en kleuren die gelukkig nog te bewonderen zijn en zelfs op een balkon of in een kleine tuin, te realiseren zijn.

Maar ook voor mensen zonder ‘groen(t)e vingers’ is er hoop: dit seizoen ga ik vergeten groenten verkopen; om te beginnen een kleine selectie waarvan ik denk dat het leuk is om een keer te proberen. Maar eerst moet er gewerkt worden: er moet gegraven, gezaaid, geplant en gewied worden. Ik heb er ‘onwijs’ veel zijn in.

* Louis, 13-3-2009 : Een kennismaking met vergeten groenten. Een terugblik.

Mijn eerste kennismaking met de Historische Groentenhof was een lezing over vergeten groenten in de bibliotheek in Roermond.

Wat zouden we dan wel niet vergeten moeten zijn aan groenten, de supermarkten liggen immers iedere dag tjokvol met verse groenten. Zouden we iets te kort komen of ging het hier over de Derde wereld. Ik liet me maar eens verrassen en toog met mijn vriendin Marian naar Roermond.

De spanning steeg ten top, een kwartier over tijd. Ging het nog wel door. Maar zeker als je er in 2009 het jaar van de tradities er op terug blikt, past zo'n Limburgs kwartiertje wel bij het geheel. Een grote man gewapend met wat kisten kwam aanzetten. Mijn blik viel op zijn ongepoetste schoenen en met de veters los. De man had schijnbaar haast gehad, om als boer zijn klompen te verruilen voor zijn dagelijkse stappers. Puur en met ongestrikte veters, los bungelend. Met zijn ruige haardos deed hij mij denken aan de bosgod Pan. Wat had hij ons te vertellen?

Toch deed de moderne tijd ook hier zijn intrede. Het verhaal werd met de beamer ontfutselt aan de vergetelheid. Een historische prent met afbeeldingen van oude groente en met het opschrift: "wat zijn vergeten groenten?" ontwaakte in het licht des aanschijns.  Het deed me denken aan mijn opa die grenzend aan de waag (een meertje) in Hattem zijn groentetuin had. Daar prijkten lange gekruiste stokken tot aan de horizon met van die ruwe haast behaarde lange bonen. Die oma later met zo'n machientje aan het tafelblad deed snipperen. En aardappels met diep liggende ogen. De Opperdoezer ronde. De piepers werden met een schilmes in lange krulstaarten ontjast maar bleven aan een stuk. Stilaan wordt me duidelijk wat vergeten groenten nu zijn. De oude rassen van vroeger waar de moderne opvolgers nu in de schappen van de supermarkt liggen. En dan de echt vergeten groenten als Huttentut en Boomspinazie. Maar ook die patat van opie hoorde erbij, tjonge-jonge-jonge dat ik er dan als kind mee in aanraking ben geweest. Zouden die verhalen over de verzonken kerktoren in de waag bij Hattem dan ook op waarheid berusten?

Jac vraagt ineens vrijwilligers voor het maken van een soepje. Leuk, een mini-workshopje tijdens de lezing! Ik steek mijn vinger op en weldra begrijp ik waar de kisten voor waren. De tijd dat vrouwen als enig recht het aanrecht hadden ligt gelukkig ver achter ons. Ik wil als man ook wel eens mijn kookkunsten uitbreiden dan alleen chili-con-carne te kunnen maken. Een moderne kookplaat komt uit de doos met de reeds schoongemaakte schorseneren. De fles met de scheve hals en kookroom komt uit de kisten te voorschijn. Ik krijg een papiertje het recept en wat te doen. De gietijzeren heksenketel is vervangen door een grote roestvrij stalen pan. Doe water in de pan, de schorseneren snij ik in stukken, kook ze fijn, pureer ze met de staaf mixer.Het verhaal gaat verder, het gaat nu langs me heen.De tijd verstrijkt en het zaakje dikt al aardig in. Tijd om er de wijn er in te pleuren, o ja vergeet de room niet. PAUZE !!!!

Ik mag in bekertjes mijn kunsten aan de groep laten proeven. En vervolg het tweede deel weer tussen de rest in. Onwerkelijk uitziende groenten, oude prenten en culinaire wijsheden gebonden in een mooi historisch verhaal. Doen me verder als toehoorder onafgebroken aan zijn lippen hangen.

Het applaus stijgt uit de zaal op. Ik zie "Einde, bedankt voor u aandacht" op het projectiescherm. Anderhalf uur waren om gevlogen. Ik probeer met Jac Nijskens in gesprek te komen en geef hem een hand. "Jac Nijskens, aangenaam", klinkt het. Ik wil die tuin van Eden best eens zien. Dat kan, waar dan? In Rijkel. Nooit van gehoord. Ja, bij Beesel. Meer bekend van het Draaksteken, maar de vergeten groenten uit Beesel overtroeven het Draaksteken inmiddels in bekendheid.

Een week of wat later togen we naar de uithoek Rijkel. En troffen Jac aan op zijn land. Zagen en proefden nog meer van deze authentieke smaken van vroeger. Puur en o zo gezond. Uit eindelijk ben ik gebleven. Opgeleid tot gids en nu kan ik u dit verhaal in alle geuren en kleuren ook vertellen.

Geënthousiasmeerd door Jac en gesterkt door een fantastische ploeg gidsen zult u zich bij ons op locatie of in de tuin meer dan welkom voelen. Groen onthaasten. Uw smaakpapillen? Verrukt en betoverd door deze onvergetelijke vergeten? Groenten. Neem uw aandeel en zie hier in het Rijkelse, haar oude Maasarm, door bossen bezaaide glooiende zandruggen aan den einder en proef de samen de verborgen smaken van onze bosgod Pan in de tuin of kookstudio. Spreken is zilver, zwijgen is goud. Rust u in de lusthof en beleef “This experience”. Ja, ik ga met u terug in de tijd toen hier nog de Romeinse villa stond op de kruising van de heer wegen. Haar resten nu verzonken in de bodem zoals de kerktoren is verzwolgen door het meertje de waag. Omgeven met een unieke groenten- en kruidentuin. Toen en nu liggen in elkaars verlengde. Met Jac Nijskens van de Historische Groentehof en herboriste Rosie die waakt over de kruidentuin. Oud en nieuw versmelten hier. Het geluk en het genot liggen hier voor het opscheppen.

Louis.